CANTIGAS DE SANTA MARÍA AFONSO X E A TRADICIÓN ORAL NO NADAL.

No pasado a narración oral mantivo vivos os contidos de innumerables áreas do coñecemento. Por iso non é nada despreciable a súa eficacia como axente cultural e máis que recomendable a súa preservación como parte do noso patrimonio inmaterial. Mediante contos, romances, lendas, cancións, adiviñas, oracións, esconxuros, refráns, achegaron a nós saberes e experiencias valiosas do pasado para esta sociedade. Poñer en valor estas achegas á nosa cultura da tradición oral é o obxectivo da biblioteca escolar ao longo de todo este curso.                   Co lema  “ As bibliotecas escolares toman a palabra” iniciamos esta andaina, por isto e na medida do posible, tentaremos facer fincapé nas actividades que nos permitan afondar na divulgación dá nosa cultura oral, por distintos medios como a radio escolar, proxecto que estamos poñendo a andar con gran ilusión. Esta ocasión do Nadal é perfecta para poder afondar na tradición oral en distintas linguas por medio das panxoliñas. Por este motivo, a nosa árbore de Nadal deste ano quere ser unha homenaxe ás xeracións que nos regalaron estas composicións orais. Como podedes ver no blog das titorías. Ó tempo que quixemos poñer o foco nunha importante figura histórica que se percatou da importancia de recoller e conservar as aportacións orais de distintas linguas e relixións como foi Afonso X, do que celebramos o VIII centenario do seu nacemento. Por esta razón o alumnado de 4º da ESO e 1º de Bacharelato, coa súa profesora Pilar Vázquez, estiveron a traballar nas cantigas.

A arte, a música, a tradición oral foron durante séculos fixando na memoria colectiva dous dos principais misterios que deron orixe ao cristianismo: a Encarnación e a Natividade con grande profusión de motivos na escultura, na pintura , e na música de esceas como a Anunciación, a Adoración dos Reis Magos…

Unha das grandes manifestacións artísticas do noso patrimonio son As cantigas de Santa María , corpus de 427 cantigas elaboradas polo equipo dirixido polo rei Afonso x o Sabio( trobadores, músicos, tradutores, iluminadores, etc), proxecto que aúna música, ilustración con miniaturas e oralidade na recolleita de múltiplas tradicións orais e escritas ( coleccións de milagres medievais e lendas orais) que narraban as milagres realizadas pola Virxe. Este proxecto tiña como principal motivación espallar o culto mariano na Península. Para iso escolleu o galego portugués , lingua da súa infancia, e variedade lingüística internacional na produción lírica na Idade Media.

O Nadal comezou a ter representación nos Autos dos Reis Magos na Idade Media e aparecen tamén nas Cantigas de Afonso X. Dúas son as cantigas que recollen nas miniaturas estes misterios. A cantiga I na que o rei presenta os gozos da Virxe e aparece a Anunciación, o Nacemento, O anuncio dos pastores e a Adoración dos Reis de oriente; e a cantiga LXXX onde aparece o nacemento da Virxe e o nacemento de Xesús.

Esta é a primeira cantiga de loor de Santa María, ementando os séte goios que ouve de séu Fillo.

 Texto da cantiga I- cantiga de Loor

Esta é a primeira cantiga de loor de Santa María, ementando os séte goios que ouve de séu Fillo.

Des oge mais quer' eu trobar

pola Sennor onrrada,

en que Deus quis carne fillar

beyta e sagrada,

por nos dar gran soldada

no seu reyno e nos erdar

por seus de sa masnada

de vida perlongada,

sen avermos pois a passar

per mort' outra vegada.

E poren quero começar

como foy saudada

de Gabriel, u lle chamar

foy: «Benaventurada

Virgen, de Deus amada:

do que o mund' á de salvar

ficas ora prennada;

e demais ta cunnada

Elisabeth, que foi dultar,

é end' envergonnada».

E demais quero-ll' enmentar

como chegou canssada

a Beleem e foy pousar

no portal da entrada,

u paryu sen tardada

Jesu-Crist', e foy-o deytar,

como moller menguada,

u deytan a cevada,

no presev', e apousentar  

ontre bestias d'arada.

E non ar quero obridar

com' angeos cantada

loor a Deus foron cantar

e «paz en terra dada»;

nen como a contrada

aos tres Reis en Ultramar

ouv' a strela mostrada,

por que sen demorada

veron sa offerta dar

estranna e preçada.

Outra razon quero contar

que ll' ouve pois contada

a Madalena: com' estar

vyu a pedr' entornada

do sepulcr' e guardada

do angeo, que lle falar

foy e disse: «Coytada

moller, sey confortada,

ca Jesu, que ves buscar,

resurgiu madurgada.»

E ar quero-vos demostrar

gran lediç' aficada

que ouv' ela, u vyu alçar

a nuv' enlumada

seu Fill'; e poys alçada

foi, viron angeos andar

ontr' a gent' assada,

muy desaconsellada,

dizend': Assi verrá juygar,

est' é cousa provada.»

Nen quero de dizer leixar

de como foy chegada

a graça que Deus enviar

lle quis, atan grãada,

que por el esforçada

foy a companna que juntar

fez Deus, e enssinada,

de Spirit' avondada,

por que souberon preegar

logo sen alongada.

E, par Deus, non é de calar

como foy corõada,

quando seu

Deixamos aquí os vídeos.